Kháng leptin - khi não bộ bị quên mất cảm giác no
- Dr Thanh
- 7 ngày trước
- 5 phút đọc
Trong các bài viết trước, chúng ta đã biết mô mỡ không chỉ là một kho dự trữ năng lượng vô tri, mà là một cơ quan nội tiết khổng lồ. Mô mỡ tiết ra Leptin, một hormone báo cho não bộ (vùng dưới đồi) cơ thể đã dư năng lượng và tạo cảm giác no. Về mặt sinh lý, mỡ càng nhiều --> leptin càng cao --> não bộ nhận được tín hiệu sẽ gây giảm thèm ăn và tăng đốt calo. Khi lượng leptin giảm xuống --> não bộ nhận tín hiệu: cơ thể đang thiếu năng lượng --> cần ăn thêm.
Các bài viết về mỡ và cơ chế khó giảm mỡ của cơ thể
Nhưng thực tế lại phơi bày một nghịch lý: Rất nhiều người thừa cân, béo phì có lượng leptin trong máu rất cao, nhưng họ vẫn luôn cảm thấy đói cồn cào.
Tại sao lại như vậy? Câu trả lời nằm ở một hiện tượng đang thu hút sự chú ý rất lớn của giới khoa học là hiện tượng Kháng Leptin (Leptin Resistance).
Kháng Leptin Là Gì?
Kháng leptin xảy ra khi mô mỡ đã đầy kho, tiết ra lượng lớn leptin và "hét lên" với não bộ rằng: cơ thể đã đủ năng lượng rồi, cơ thể nên cảm thấy no đi nhưng tổng hành dinh điều khiển là Vùng dưới đồi - Hypothalamus trong não lại bị "bịt tai, che mắt" và hoàn toàn không nghe thấy gì.
Khi não không nhận thấy lượng leptin đạt ngưỡng cần thiết, não bộ sẽ đưa ra kết luận sai lệch: Cơ thể không đủ năng lượng và cơ thể đang chết đói! Hệ quả là não ra lệnh cho bạn ăn nhiều hơn và làm chậm quá trình trao đổi chất lại để khôi phục lại lượng dự trữ mỡ mà não cho là cần thiết.
Hiện tại vẫn chưa tìm ra được cơ chế chính xác của tình trạng kháng leptin. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy các cơ chế sau có thể liên quan đến sự tắc nghẽn truyền tín hiệu leptin-não bộ:
Suy giảm vận chuyển leptin qua hàng rào máu não (Blood-Brain Barrier - BBB): Leptin từ máu cần phải đi qua hàng rào máu não để truyền tín hiệu đến vùng dưới đồi. Một số nghiên cứu cho thấy có ít lượng leptin đi qua hàng rào máu não này.
Lỗi biểu hiện thụ thể (Receptor Expression): Tế bào thần kinh ở vùng hạ đồi bị giảm độ nhạy hoặc giảm số lượng thụ thể tiếp nhận leptin.
Một số người bị béo phì do đột biến gen trực tiếp liên quan đến hệ thống leptin, nhưng trên dân số toàn cầu, tỷ lệ này là cực kỳ hiếm
Điều gì gây ra kháng leptin?
Nếu gen hiếm khi là thủ phạm, vậy điều gì đã làm hỏng hệ thống tín hiệu giữa leptin và não bộ này?
Hiện tại, chưa có sự đồng thuận thống nhất về thủ phạm chính gây nên tình trạng kháng leptin. Một số nghiên cứu mới đây chỉ ra rằng chế độ ăn giàu chất béo bão hòa và nhiều đường (đặc biệt là đường fructose) có liên quan đến tình trạng kháng leptin. Cơ chế đằng sau mối liên quan này có thể được giải thích do:
Chặn tín hiệu trực tiếp: Chất béo từ chế độ ăn (đặc biệt là chất béo bão hòa tự do) có thể trực tiếp ức chế con đường truyền tín hiệu của leptin hoặc kích hoạt các quá trình nội bào làm giảm độ nhạy cảm của tế bào thần kinh.
Bão Cytokine gây viêm: Tiêu thụ nhiều chất béo xấu và đường tinh luyện làm tăng sinh nồng độ các cytokine gây viêm (pro-inflammatory cytokines). Các phân tử này tấn công thẳng vào vùng dưới đồi (hypothalamus) - vùng tổng hành dinh tiếp nhận leptin. Chính tình trạng viêm thần kinh cục bộ này đã "che mắt" bộ não, dẫn đến sự khởi phát của tình trạng kháng leptin trung ương (central leptin resistance).
Làm thế nào để giảm tình trạng kháng leptin này?
Hiện tại chưa rõ ràng làm cách nào để có thể đảo ngược tình trạng kháng leptin. Tuy nhiên, nghiên cứu đã cho thấy các kết quả khả quan để giảm tình trạng này:
Tập thể dục: Các nghiên cứu chỉ ra rằng duy trì tập thể dục đều đặn (tập sức bền cardio, tập kháng lực) trong ít nhất 4 tuần có khả năng làm giảm nồng độ leptin dư thừa quá mức ở người mắc tiền tiểu đường và tiểu đường.
Điều chỉnh chế độ ăn: Vì chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa và đường có liên quan đến tình trạng kháng leptin cho nên đường và chất béo bão hòa nên được cắt giảm khỏi chế độ ăn.Các nghiên cứu khác cho thấy chế độ ăn thực vật toàn phần kết hợp với tập sức bền cardio ngoài việc làm giảm viêm thần kinh, giảm kháng leptin mà còn làm tăng adiponectin - một loại hormone giúp tăng độ nhạy insulin và điều hòa đường huyết.
Kết luận
Cuộc chiến giảm mỡ hay giảm cân không nên là chuỗi ngày ám ảnh đếm từng lượng calo hay ép xác nhịn đói bằng ý chí. Cốt lõi của bài toán này nằm ở việc 'chữa lành' con đường truyền tín hiệu nội tiết. Bằng cách hiểu rõ cơ chế của tình trạng kháng leptin, bạn hoàn toàn có thể chủ động áp dụng các can thiệp khoa học và bền vững hơn để khôi phục hệ thống trao đổi chất, thay vì mù quáng chạy theo các trào lưu ăn kiêng cực đoan.
Nguồn:
Becic, T., Studenik, C., & Hoffmann, G. (2018). Exercise Increases Adiponectin and Reduces Leptin Levels in Prediabetic and Diabetic Individuals: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Medical Sciences, 6(4), 97. https://doi.org/10.3390/medsci6040097
de Git KC & Adan RA. Leptin resistance in diet-induced obesity: the role of hypothalamic inflammation. Obes Rev 2015. 16 207–224. ( 10.1111/obr.12243)
Dragano NR, Haddad-Tovolli R & Velloso LA. Leptin, neuroinflammation and obesity. Front Horm Res 2017. 48 84–96. ( 10.1159/000452908)
Engin A. The mechanism of leptin resistance in obesity and therapeutic perspective. Adv Exp Med Biol 2024. 1460 463–487. ( 10.1007/978-3-031-63657-8_16)
Hu, W., Zhu, H., & Gong, F. (2025). Leptin and leptin resistance in obesity: current evidence, mechanisms and future directions. Endocrine connections, 14(9), e250521. https://doi.org/10.1530/EC-25-0521
Kazeminasab F, Fatemi R, Bagheri R, Santos HO and Dutheil F (2024) Effects of plant-based diets combined with exercise training on leptin and adiponectin levels in adults with or without chronic diseases: a systematic review and meta-analysis of clinical studies. Front. Nutr. 11:1465378. doi: 10.3389/fnut.2024.1465378
Bình luận