Từ HbA1c 8.2 về 5.8 không dùng thuốc - bằng chứng lâm sàng từ chế độ ăn thuần thực vật

Ở bài viết phân tích về tiểu đường và mối liên quan với chế độ ăn, chúng ta đã thấy chế độ ăn thuần thực vật có thể giảm nguy cơ mắc tiểu đường 71% so với người ăn thịt hàng ngày, và đồng thời người ăn thuần thực vật có khả năng sản xuất và sử dụng insulin tốt hơn. Nếu vậy, khi bệnh nhân tiểu đường áp dụng chế độ ăn thuần thực vật, liệu đường huyết của họ có cải thiện, tình trạng kháng insulin có giảm hoặc đáng mong đợi hơn, thậm chí đảo ngược được bệnh tình?

Trong một nghiên cứu thí điểm, 13 bệnh nhân tiểu đường gồm cả nam và nữ được yêu cầu ăn ít nhất một phần salad lớn, súp rau-đậu, một nắm các loại hạt, trái câu, gần 500gr rau xanh nấu chín và một ít ngũ cốc nguyên cám mỗi ngày, hạn chế ăn sản phẩm động vật, và loại bỏ ngũ cốc tinh chế, thức ăn vặt và dầu ăn. Sau đó họ sẽ được theo dõi nồng độ HbA1c máu, phương pháp tốt nhất để đánh giá kiểm soát đường huyết.

Chỉ số HbA1c dưới 5.7 được coi là bình thường, từ 5.7 đến 6.4 được xem là tiền tiểu đường và trên 6.5 được coi là tiểu đường. Tuy nhiên, mục tiêu điều trị của Hiệp hội tiểu đường Hoa Kỳ là làm cho chỉ số này của hầu hết bệnh nhân tiểu đường giảm xuống 7.0 (chứ không phải về mức bình thường). Tại sao Hiệp hội lại không khuyến cáo đưa HbA1c về mức của người bình thường?

Lý do là đây. Có một cuộc thử nghiệm cỡ lớn trên 10.000 bệnh nhân tiểu đường để đánh giá liệu pháp điều trị nào tốt hơn cho bệnh nhân: 1 là điều trị tiêu chuẩn với mục đích chỉ là giảm đường huyết hay 2 là điều trị tích cực với mục đích hạ đường huyết xuống ngưỡng của người bình thường (ngưỡng 5.7). Trong liệu pháp điều trị tích cực, các nhà nghiên cứu đã cho bệnh nhân dùng 5 loại thuốc tiểu đường cùng lúc kết hợp hoặc không kết hợp dùng insulin. Và kết quả, liệu pháp giảm đường huyết tích cực làm tăng tỷ lệ tử vong của bệnh nhân, buộc các nhà nghiên cứu phải dừng nghiên cứu sớm hơn so với dự kiến vì lý do an toàn.

Quay lại nghiên cứu thí điểm. Lúc bắt đầu nghiên cứu, chỉ số HbA1c của các bệnh nhân dao động trong khoảng 8.2. Sau 7 tháng thực hiện chế độ ăn chủ yếu thực vật, chỉ số HbA1c của những đối tượng đó đã giảm xuống mức gần bình thường là 5.8 - và chỉ số này đạt được khi họ ngưng tất cả các loại thuốc và chỉ áp dụng thay đổi chế độ ăn. Kết quả nghiên cứu gợi ý rằng với chế độ ăn cực kỳ lành mạnh, bệnh nhân có thể đảo ngược tình trạng bệnh tiểu đường của họ.

Tuy nhiên, nghiên cứu trên không có nhóm đối chứng, và ít người tham gia, cho nên việc kết luận rõ ràng là chưa đủ bằng chứng.

Một nghiên cứu khác cho bệnh nhân tiểu đường type 2 áp dụng chế độ ăn thực vật. Kết quả cũng tương tự. Nhu cầu insulin của họ giảm khoảng 60%, nghĩa là lượng insulin mà những bệnh nhân này phải tiêm đã giảm một nửa. Và một nửa số bệnh nhân không còn cần insulin. Kết quả này không phải đạt được sau vài tháng hay vài năm, mà chỉ cần trung bình 16 ngày thực hiện chế độ ăn thực vật. Một số đối tượng đã bị tiểu đường 20 năm và đã tiêm 20 đơn vị insulin mỗi ngày. Có bệnh nhân phải tiêm 32 đơn vị insulin mỗi ngày. Sau 18 ngày, lượng đường huyết của bệnh nhân này giảm thấp đến nỗi không còn cần tiêm insulin nữa.

Đẩy lùi biến chứng thần kinh do tiểu đường bằng chế độ ăn thuần thực vật

Có tới gần 50% bệnh nhân tiểu đường cuối cùng sẽ bị tổn thương dây thần kinh. Họ có thể cảm thấy cực kỳ đau đớn và tình trạng đau này không giảm với các loại thuốc giảm đau thông thường. Khi bệnh nhân tiểu đường bị biến chứng thần kinh như vậy, bác sĩ thường chỉ được phép kê steroid, thuốc chứa chất gây nghiện hoặc thuốc chống trầm cảm để giảm đau cho bệnh nhân và điều chỉnh các loại thuốc cho bệnh nhân nhằm đưa chỉ số đường huyết của bệnh nhân về ngưỡng 'an toàn' theo khuyến cáo, và mong tình trạng biến chứng không diễn tiến quá nhanh. Nói cách khác, bác sĩ chấp nhận không có cách nào để cải thiện tình trạng đó cho bệnh nhân, ngoài việc điều trị triệu chứng.

Tuy nhiên, có một nghiên cứu đáng chú ý về chế độ ăn thuần thực vật có thể đẩy lùi biến chứng thần kinh. 21 bệnh nhân tiểu đường bị tổn thương dây thần kinh, bị đau đớn gần 10 năm, chuyển sang chế độ ăn thuần thực vật. Kết quả, 17 trong số 21 bệnh nhân báo cáo là họ không còn cảm thấy đau đớn, chỉ trong vòng vài ngày. Chứng tê liệt của họ cũng cải thiện thấy rõ. Các 'tác dụng phụ' đi kèm của chế độ ăn này họ phải trải qua: họ giảm trung bình 5kg, mức đường huyết giảm, mức tiêm insulin cũng giảm một nửa, lần đầu sau gần 20 năm. Lượng triglyceride và cholesterol trung bình của những bệnh nhân này cũng đã cải thiện. Và trong vòng 3 tuần, nhu cầu dùng thuốc huyết áp của những bệnh nhân này giảm khoảng 80%.

Làm thế nào mà chế độ ăn thuần thực vật lại có thể đảo ngược những cơn đau do dây thần kinh bị hư hại nhanh chóng đến vậy?

Dường như điều này không liên quan đến việc cải thiện đường huyết của bệnh nhân, vì mất khoảng 10 ngày thì chế độ ăn mới giúp kiểm soát được đường huyết, nhưng cơn đau của bệnh nhân thì mất trong khoảng bốn ngày.

Suy đoán thú vị nhất có lẽ là chế độ ăn thực vật giúp cải thiện phản ứng viêm và cải thiện lưu thông máu trên bệnh nhân. Phản ứng viêm có thể ảnh hưởng đến chức năng cảm thụ đau của dây thần kinh, và ở bệnh nhân tiểu đường, phần đa chế độ ăn giàu thịt, trứng, sữa, giàu chất béo bão hòa có thể gây ra phản ứng viêm trong cơ thể bệnh nhân. Đồng thời, các mạch máu nhỏ trong dây thần kinh có thể bị tắc nghẽn, khiến các dây thần kinh bị thiếu oxy nuôi so với bình thường. (sinh thiết dây thần kinh chân của bệnh nhân tiểu đường bị tổn thương thần kinh nặng đã cho thấy dấu hiệu bệnh động mạch ở dây thần kinh bắp chân). Và khi ăn chế độ ăn thực vật có thể cải thiện lưu thông máu trong vòng vài ngày. Tình trạng lưu thông máu ở dây thần kinh tốt hơn nên các cơn đau của bệnh nhân giảm đi.

Và về khả năng cải thiện lưu thông máu này, như trong bài viết trước, đường huyết cao có thể ảnh hưởng đến các vi mạch máu ở võng mạc, có thể dẫn đến mù lòa. Một nghiên cứu thực hiện trong vòng hai năm, cho bệnh nhân tiểu đường ăn chế độ ăn thuần thực vật, tình trạng mất thị lực do tiểu đường có thể đảo ngược ở 30% bệnh nhân.

Như vậy, tiểu đường không phải là bệnh chỉ có dùng thuốc mới có thể điều trị. Khi dùng thuốc để điều trị nhưng chúng ta vẫn giữ chế độ ăn cũ với hàm lượng chất béo bão hòa cao, cơ chế gốc là tình trạng kháng insulin vẫn còn và tế bào beta của tuyến tụy - nơi sản xuất insulin tiếp tục bị ảnh hưởng, thì hiệu quả kiểm soát đường huyết có lẽ sẽ không được như chúng ta mong đợi. Tuy nhiên, khi lựa chọn thay đổi chế độ ăn lành mạnh hơn, giống như chúng ta quyết định cắt đứt nguồn tiếp tế cho căn bệnh tiểu đường, chúng ta sẽ thấy việc kiểm soát đường huyết sẽ không phải là bài toán quá nan giải nữa.

Nguồn:

Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group, Gerstein, H. C., Miller, M. E., Byington, R. P., Goff, D. C., Bigger, J. T., Buse, J. B., Cushman, W. C., Genuth, S., Ismail-Beigi, F., Grimm, R. H., Probstfield, J. L., Simons-Morton, D. G., & Friedewald, W. T. (2008). Effects of intensive glucose lowering in type 2 diabetes. The New England Journal of Medicine, 358(24), 2545–2559. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0802743

Anderson, J. W., & Ward, K. (1979). High-carbohydrate, high-fiber diets for insulin-treated men with diabetes mellitus. The American Journal of Clinical Nutrition, 32(11), 2312–2321. https://doi.org/10.1093/ajcn/32.11.2312

Blagosklonny, M. V. (2012). Prospective treatment of age-related diseases by slowing down aging. The American Journal of Pathology, 181(4), 1142–1146. https://doi.org/10.1016/j.ajpath.2012.06.024

Crane MG, Zielinski R, Aloia R. Cis and trans fats in omnivorous, lacto-ovo-vegetarians, and vegans. Am J Clin Nutr. 1988;48:920.

Dunaief, D. , Fuhrman, J. , Dunaief, J. and Ying, G. (2012) Glycemic and cardiovascular parameters improved in type 2 diabetes with the high nutrient density (HND) diet. Open Journal of Preventive Medicine, 2, 364-371. doi: 10.4236/ojpm.2012.23053.

Kempner, W., Peschel, R. L., & Schlayer, C. (1958). Effect of rice diet on diabetes mellitus associated with vascular disease. Postgraduate Medicine, 24(4), 359–371. https://doi.org/10.1080/00325481.1958.11692236

McCarty, M. F. (2002). Favorable impact of a vegan diet with exercise on hemorheology: implications for control of diabetic neuropathy. Medical Hypotheses, 58(6), 476–486. https://doi.org/10.1054/mehy.2001.1456

Tesfaye, S., Chaturvedi, N., Eaton, S. E. M., Ward, J. D., Manes, C., Ionescu-Tirgoviste, C., Witte, D. R., Fuller, J. H., & EURODIAB Prospective Complications Study Group. (2005). Vascular risk factors and diabetic neuropathy. The New England Journal of Medicine, 352(4), 341–350. https://doi.org/10.1056/NEJMoa032782